Jaia: nortasuna eta gizarte lotura

Gehiago jakin nahi duzu?
Orrialde honek laburpen bat eskaintzen du; fitxa osoak atal bakoitza garatzen du, datuak eta iturriak lagun.
Fitxa osoa deskargatu (PDF)
«Jaia: nortasuna eta gizarte lotura» da Euskal Herriko Garapen Kontseiluak, Iparralde 2040 urraspidearen baitan, Ipar Euskal Herrian jaia egiteko mila eta bat moduei eskaintzen dien zoom fitxa —lagunartean etxean edanaldi bat egitetik hasi eta Baionako Bestak arte, jai batzordeak, Gaztetxeak edo Herri Urrats bezalako jaialdiak barne. Denbora-pasa hutsa izan beharrean, jaia gizarte-eredu baten isla gisa ikusten da fitxa honetan.


Laburbilduz
- Ipar Euskal Herria jai dentsitate handiko lurraldea da: Baionako Bestak, Herri Urrats, EHZ, herriko jai batzordeak, Gaztetxeak...
- Jai praktikak hobetzeko sortutako talde bat: Bayonne 2032 (zaborrak, euskararen tokia, indarkeria sexisten aurkako protokoloak...)
- Emmanuelle Lallement antropologoaren lanak, jaia gizarte-behar gisa aztertzen dutenak, bereziki Covid krisiaz geroztik
- Arnaud Idelonen podcast bat, «Politique de la fête» (2024), eta Mediabask eztabaida bat jai batzordeen etorkizunari buruz
- Bertako jai engaiatuen adibideak: Bekat’uros jaialdi queera (Altxalili eta Prefosta), Herri Urrats eta Seaskaren finantzaketa

Iparraldeko jaiaren erronkak

Ipar Euskal Herria jai ugariko lurraldea da: Baionako Bestek, bakarrik, milaka bisitari erakartzen dituzte urtero, horretarako soilik etorriak. Jai-intentsitate horrek behaketa-eremu pribilegiatu bihurtzen du —eta harrera-erronka bat bere baitan.

Ugaritasun horrek kezka gero eta handiagoa dakar jaiaren desbideratzeen aurrean: zaborraren kudeaketa, euskararen tokia, indarkeria sexisten prebentzioa... Bayonne 2032 taldea sortu da gai horiei buruz proposamen zehatzak egiteko eta pertsonak zein ingurumena errespetatzen dituen jai bat bultzatzeko, sorkuntzarako eta partaidetzarako espazio bat irekiz.

Lurraldeko jai-ekitaldi askok, gainera, aisialdia baino helburu handiagoa dute: fondoak biltzea, kausa bat defendatzea, kolektiboan eta dohainean oinarritutako eredu ekonomiko bat bultzatzea. Jaia orduan eredu nagusiari alternatibak pentsatzeko eta esperimentatzeko espazio bihurtzen da.

Ezagutu halaber...


Engaiamendu elkartearen zutabe bat ere bada: lurraldeko gazte gehienak jai batzorde edo Gaztetxe batean inplikatzen dira, eta han ezagutzen dute funtzionamendu boluntario eta kolektiboa —kontsumituko dena baino txartel gehiago erostea nahiz hilabetez antolakuntzan inplikatzea.

Covid krisiak, paradoxikoki, behar hori are ikusgarriago egin zuen: konfinamendu garaiek erakutsi zuten jaia ez dela luxu bat, gizarte-beharra baizik, Emmanuelle Lallement antropologoak erakutsi duen bezala. Belaunaldi arteko dimentsioaren indarra ere agerian utzi zuten, murrizketek bortizki eten baitzuten. Jarraipen horretan kokatzen da fitxa hau, pertsonak eta lurraldea zaintzen dituen jai eredu baten inguruan, herrien eta elkarteen arteko dohain-kontradohain logika bat sustatzen duena, kontsumo hutseko logika baino gehiago.

Jaia: topaketaren espazio-denbora

Jai batek beti du leku bat eta iraupen bat: hasten da, bukatzen da, eta mugatutako espazio-denbora horrek zehazki egiten du topaketa posible.

Besteekin topo egitea

Lehenik eta behin, lurraldea partekatzen dugunekin topo egitea —auzokideak, lagunak, balio berak edo programazio bera partekatzen dutenak. Jaia soziabilitate-leku pribilegiatua da, non adiskidetasunak edo maitasun-harremanak sortzen diren, baina baita norbera ikusgarri egiten den espazioa ere, atxikimendu bat baieztatzen duena: herri bati, belaunaldi bati, kausa bati. Bekat’uros jaialdi queerak, Altxalili eta Prefostak antolatua, ongi erakusten du funtzio hori: LGBTQ+ kolektiboaren aldarrikapenari ikusgarritasuna ematen dio landa-eremuan. Alderantziz, jai batetik kanpo geratzea edo parte ez hartzea ere adierazgarria da: beste atxikimendu bat, beste eredu bat seinalatzen du. Jaia inoiz ez da bakarrik egiten, ez lurraldetik at.

Ikaskuntza eta transmisio uneak

Jai batzordeak, Gaztetxeak, EHZ bezalako jaialdiak: nerabezarotik, talde hauek funtzionamendu boluntario eta demokratiko bat transmititzen dute belaunaldiz belaunaldi. Elkarte-engaiamenduaren krisia hainbat eremutan nabarmentzen den bitartean, jaiak ihes egiten dio horri —gazteek aurreko belaunaldien tresnak beren egiten dituzte eta bizirik mantentzen jarraitzen dute. Kultura-eginkizun garrantzitsua ere badu: inauteriak, adibidez, nortasunak eta kode kolektiboak baieztatzeko une garrantzitsuak dira, eta jai-ekitaldiek, Iparraldean, lurraldeko kultura-eskaintzaren zati handi bat osatzen dute —profesionalentzat zein amateurrentzat eszenatoki eskuragarria, eta biztanleentzat kostu txikiko sarbidea.

Lurraldearekin topo egitea: egutegia eta geografia bat

Jaiak erritmo bat ere ezartzen du: lagunen arteko hitzorduak, herriko jaiak, Herri Urrats edo Baionako Bestak bezalako jaialdiak, mendebaldeko egutegi handiko unea... bakoitzak bere jai-egutegia osatzen du. Aspaldi gauarekin lotu izan da —lotura hori uste baino berriagoa da, 1970eko hamarkadakoa baino ez baita—, eta gaur egun joera da eguneko orduak berreskuratzea, Baionako Bestek erakusten duten bezala.

Geografia bat ere marrazten du: Hegoaldera jaietara joatea, Iruñera, Donostiara edo Bilbora, edo Iparralde herriz herri zeharkatzea (Zuberoako pastorala, adibidez) dira, jai baten aitzakian, ohiko lurraldea zabaltzeko moduak. Errito bidezko ibilaldiek —etxe kurridak, Ihauterietako desfileak, Herri Urratseko aintzira-bira— eginkizun bera betetzen dute herri edo ekitaldi mailan: espazio oso bat sinbolikoki jaiarekin lotzen dute.

JAIA POLITIKOA DA

Jai-eredu bat aukeratzea, jada aukera politiko bat da. Iparralde 2040ko tailerretan defendatutako jai justuago, berdinzaleago eta neurtuago batek beste eredu bati egiten dio aurre, Arnaud Idelonek deskribatua: jai merkantilizatu bat, bere baitan itxia, adin edo klase sozial nahasketarik gabea, kontrol sozialik ezaren ondorioz gehiegikeriak tokia duena. Eredu hori benetan existitzen da lurraldean —irteera anonimoak gauez, ezkongai-festak beste nonbait ospatuak— eta askotan tokiko jai kolektiboek ezartzen duten kontrol sozialari ihes egiteko modu bat da.

Aukera horrek ondorio zehatzak ditu nor sentitzen den barnean edo kanpoan. Baso berri edalontzien kanpainak edo indarkeria sexisten aurkako protokoloak horren adibide zuzenak dira: konfiantzan oinarritutako jai bat eraikitzeak aukera kontziente eta politikoak eskatzen ditu. Jaia politika egiteko bide ere bihur daiteke: ekitaldi asko fondoak biltzeko edo kausa bat sostengatzeko antolatzen dira, Herri Urrats kasu, urtero Seaskaren proiektuak finantzatzen dituena eta hezkuntza-eredu horri ikusgarritasuna ematen diona —boluntario izatea edo diruz laguntzea horrela kolektiboan eta dohainean oinarritutako eredu ekonomiko bat sostengatzeko modu bihurtzen dira.

Zer nolako jaiak nahi ditugu biharko?

Jai eta elkarte batzordeei eskainitako tailerretan, gazte parte-hartzaileek horizonte bera marrazten dute: euskal kultura-nortasun sendoa mantenduz, ekologikoago, inklusiboago, harrerakorrago eta euskaldunago diren jaiak, eredu klasikoen alternatiba zehatzekin —alkoholik gabeko lekuak, «safe» eta doako espazioak—, adeitasun, errespetu eta aniztasun balioetan oinarrituak. Iraganeko gehiegikeriekiko eta indarkeriekiko tolerantzia txikia adierazten dute, askatasunerako aspirazio zabalago batekin batera. Erronkak ugariak dira oraindik: kultura festiboa transmititzea, gazteak engaiatzea eta barneratzea, eskaintza lurralde osoan eskuragarri egitea, eta ekitaldietarako mugikortasuna segurtatzea.

Baionako jai-praktikak hobetzeko sortutako talde bat, zaborren kudeaketari, euskararen tokiari edo indarkeria sexisten aurkako borrokari buruzko proposamen zehatzak eginez.
Jai-eredu bat aukeratzeak —merkantila eta mugarik gabea, edo kolektiboa, ekologikoa eta inklusiboa— gizarte-eredu bat aukeratzea baitakar, nor sentitzen den barnean edo kanpoan zuzenean eraginez.
Erakutsi du jaia ez dela luxu bat, gizarte-beharra baizik, Emmanuelle Lallement antropologoaren lanen arabera, eta agerian utzi du bere belaunaldi arteko dimentsioaren indarra, osasun-murrizketek bortizki eten zutena.
Ekologikoago, inklusiboago, harrerakorrago eta euskaldunago diren jaiak, alkoholik gabeko espazioak edo «safe» eta doako lekuak bezalako alternatibekin, euskal kultura-nortasun sendo bat mantenduz.

- Mediabask eztabaida - Comités des fêtes : traditions, engagement et nouveaux visages au coeur du débat.
- Emmanuelle Lallement antropologoaren artikulua - Au bal masqué ? Comment la distanciation sociale réaffirme la nécessité de la fête
- Arnaud Idelonen podcasta - Politique de la fête, 2024

Gehiago jakin nahi duzu?
Orrialde honek laburpen bat eskaintzen du; fitxa osoak atal bakoitza garatzen du, datuak eta iturriak lagun.
Fitxa osoa deskargatu (PDF)

Commentaires

Se connecter pour commenter.