Mugan bizitzea, mugarekin eta mugarik gabe
Gehiago jakin nahi duzu?
Orrialde honek laburpen bat eskaintzen du; fitxa osoak atal bakoitza garatzen du, datuak eta iturriak lagun.
Fitxa osoa deskargatu (PDF)
Orrialde honek laburpen bat eskaintzen du; fitxa osoak atal bakoitza garatzen du, datuak eta iturriak lagun.
Fitxa osoa deskargatu (PDF)
Laburbilduz
- 2025eko ekaina eta urria artean Iparraldeko biztanleen artean eramandako inkesta: 45 erantzun, galdetegi elebidun eta ireki bati.
- 2025eko ekaina eta iraila artean muga arteko proiektuetako eragileei eginiko 16 elkarrizketa.
- MUGALUR proiektuaren tailerretan bildutako 124 mapa eta lekukotasun (NAEN Eurotaldea, Cederna-Garalur, UPV/EHU).
- Egunero muga zeharkatzen duten 4.000 bat langile Euskal Herrian, lanera joateko (iturria: NAEN Eurotaldea).
- Geografia, soziologia eta antropologiako ikertzaileen lanekin gurutzatutako azterketa: Hélène Velasco-Graciet, Anne-Laure Amilhat-Szary, Ignacio Mendiola, José Antonio Perales Díaz, Eneko Bidegain.
2023 amaieratik Euskal Herriko Garapen Kontseiluak eramaten duen muga arteko proiektua da, Cederna-Garalur (Nafarroa) eta Universidad del País Vasco – Euskal Herriko Unibertsitatearekin elkarlanean, NAEN Eurotaldearen finantzaketarekin. Biztanleen, ikertzaileen eta artisten arteko truke-espazioak sortzen ditu: kartografia tailerrak, soinu hartzeak, mintegiak, jardunaldiak, proiekzio-eztabaidak... Proiektua martxan da oraindik. Informazio gehiago eta sorkuntzak: www.mugalur.eus
GALDETEGI ELEBIDUN BAT HERRITAR GUZTIENTZAT: «MUGAK 2040AN»
2025eko ekaina eta urria artean, Euskal Herriko Garapen Kontseiluko «Muga(k) eta muga artekoa(k)» lantaldeak 45 erantzun bildu ditu biztanleei zuzendutako galdetegi ireki bati esker. Azterketa osoa eskuragarri dago.
2025eko ekaina eta urria artean, Euskal Herriko Garapen Kontseiluko «Muga(k) eta muga artekoa(k)» lantaldeak 45 erantzun bildu ditu biztanleei zuzendutako galdetegi ireki bati esker. Azterketa osoa eskuragarri dago.
MUGA ARTEKO LANKIDETZAKO ERAGILEEI EGINIKO INKESTA
2025eko ekaina eta iraila artean, muga arteko proiektuak dituzten egituretako 16 elkarrizketa eraman dira. Azterketa sakona eskuragarri dago.
2025eko ekaina eta iraila artean, muga arteko proiektuak dituzten egituretako 16 elkarrizketa eraman dira. Azterketa sakona eskuragarri dago.
Muga bat, zeharkatu baino gehiago bizitzen dena
Mapan, Frantzia-Espainia muga marra bat baino ez da. Iparraldeko biztanleen egunerokoan, ordea, beste zerbait da: leku propioekin lotzen den tokia —Hendaia, Irun, Biriatu— administrazio-muga bat baino lehen. Galdetegiko erantzule gehienek diote mugatik hurbil edo oso hurbil daudela, eta berehala lotzen dute mugikortasunarekin eta pasaerarekin, ez hausturarekin.Muga arteko lankidetzako eragileek berresten dute hori: espazio trinko, eleaniztun eta kulturalki jarraitua, non ohiturak ekartzen baitu joan-etorria, kalkuluak baino gehiago. Mugak, hala ere, eragin errealak ditu oraindik: izapide administratiboak, zuzenbide asimetriak, hizkuntza oztopoak.
Fitxaren arabera, mugan bizitzea da aldi berean «mugarekin eta mugarik gabe» bizitzea: erabileretan present, irudikapenetan absente. MUGALUR proiektuaren baitan, kartografia tailerrek 124 mapa eta lekukotasun bildu dituzte mugako espazioetako biztanleengandik, gero gazeta ilustratu batean bildurik, biziera ugaritasun hori erakusteko.
Kontrol hertsitik eraiki beharreko lankidetzara
1990eko hamarkadara arte, muga hau zeharkatzeak kontrol bat pasatzea esan nahi zuen. Schengeneko akordioek eta Baionako Tratatuak egoera aldatu zuten: Hélène Velasco-Graciet geografoak «debekatutako espaziotik» «preskribatutako espaziora» igarotzeaz hitz egiten du, non muga arteko lankidetza helburu politiko bihurtzen den.Baina instituzionalizazioak ez du eguneroko bizitza erraztu: muga arteko proiektuetako eragileei eginiko elkarrizketek «jokoaren arauen opakotasuna» azpimarratzen dute, marko juridiko ilunak eta hizkuntza oztopo iraunkorrak.
Fitxak paradoxa bat azpimarratzen du: muga bakearen eta trukearen espazio gisa sustatu ahala, biztanle lokalak gero eta gutxiago inplikatzen dira berez —Velasco-Gracietek «lurralde arruntizazioa» deitzen dio fenomeno horri. Beraz, muga arteko lankidetza ez da dekretatzen: proiektuz proiektu eraikitzen da.
Muga Arteko Eragiketa Misioak (MOT), 1997an Frantziako Estatuak sortutako elkarteak, Frantziako mugetako lankidetza-eragileak elkartzeko sortua, muga arteko enpleguaren zifrak jarraitzen ditu bereziki. Euskal Herrian, NAEN Eurotaldeak 4.000 bat muga arteko langile zenbatzen ditu —beste muga batzuekin alderatuz kopuru neurritsua, adibidez Suitzarekiko soldata aldeak mugikortasuna erakargarriago egiten duen tokietan.
Horrela, Euskal Herriko muga eskualdeak kontraesan ugariren erdian bizi dira: hurbiltasun sentimendua baina urruntasun bizipena, harremanak sortzeko gogoa baina desinteresa gero eta handiagoa. Balantze grisa, beraz, lankidetzarako itxaropenen eta eguneroko errealitatearen artean.
Horrela, Euskal Herriko muga eskualdeak kontraesan ugariren erdian bizi dira: hurbiltasun sentimendua baina urruntasun bizipena, harremanak sortzeko gogoa baina desinteresa gero eta handiagoa. Balantze grisa, beraz, lankidetzarako itxaropenen eta eguneroko errealitatearen artean.
AZTERKETA KONPARATIBO INTERESGARRI BAT
Garance Clément, Alexis Gumy, Ander Audikana, Guillaume Drevon, Vincent Kaufmann eta Laurie Daffe soziologoen azterketa batek Europako hiru muga-eremu alderatzen ditu: Euskal Hirigunea (Baionatik Donostiara), Genezia Handia eta Lille-Kortrijk-Tournai Eurometropolia. Hiru lurraldeetan ondorio bera: desadostasuna dago muga arteko lankidetzaren ideal europarraren eta biztanleen bizipenaren artean, azken hauek instituzionalizazio horretatik urrun sentitzen baitira eta ez baitute muga arteko lurralde komun bati atxikimendu sentimendurik. Egileek «desapasionamendu bereizlea» aipatzen dute, eta mugikortasun hutsa baino gehiago, muga arteko integrazio politikak eskatzen dituzte: «muga baten zeharkatze kopuruaren areagotzeak, berez, ez du kohesio sozial handiagorik bermatzen».
Kultura bakarra, bi herrialde: Euskal Herriaren jarraikortasuna
Kontu administratiboez gain, Euskal Herriak berezitasun bat du: mugak ez du eteten hizkuntza eta kultura komun bat. Ikastolak, Udalbiltza, Eusko Ikaskuntza: euskal sare elkarte eta hezkuntzakoek bi aldeetan funtzionatzen dute batera. Velasco-Gracietek nortasun lokal indartsu bat ikusten du bertan, mugaz haratago lurralde berriak marrazteko motorra: «muga ez da hausturarik, ez da loturarik, ez da jada ezer».Galdetegian, erantzule ugarik euskaldun gisa definitzen dute beren burua —edo euskaldun eta europar gisa— nazionalitatearen aurretik, eta askok 2040rako lurralde zabalago bat irudikatzen dute, Euskadi barne, baita Nafarroa ere batzuetan.
Jarraikortasun horrek erreibindikazio politikoago bati ere egiten dio erreferentzia: Euskal Herriaren aitorpen identitario, hizkuntza eta baita instituzionalari. Iparraldeko zein Hegoaldeko biztanle askorentzat, muga oraindik zauri baten sinboloa da, mendeetako menderatze-harreman bat kristalizatzen duena. Eneko Bidegain idazleak erakusten du nola Estatu-nazioen politikek, Frantzian bereziki, kulturalki urrundu dituzten Iparraldeko eta Hegoaldeko euskaldunak.
José Antonio Perales Díaz antropologo nafarrarentzat, Euskal Herriko muga arteko praktikei buruzko lanek argitzen duten bezala, Euskal Herriak gaitasuna du muga hausturarik gabeko lotura bihurtzeko —bereziki mendi eremuetan, non bizimodu komun bat iraun baitu bi aldeetan. Bere ustez, kultura homogeneizazioari aurre egiteko modu bat da, nazio baten aldarrikapenik gabe.
MUGALUR tailerrek berresten dute hori: biztanleek marraztutako mapetan, askok ezabatzen dute muga beren espazio-irudikapenetik, eta era berean eguneroko euskal nortasunerako oztopo gisa bizi dute —harreman fluido eta hertsi bat aldi berean.
Iragazten duen muga: harrera eta erbestea Irunen
Mugako bizitza guztiak ez dira berdinak. Irunen, Santiago zubiak, Bidasoa gainean, beste errealitate bat sinbolizatzen du: bidaia luze eta bortitz baten ondoren, pasatzea debekatzen zaien pertsona erbesteratuena —sarreran aipatutako harrera-krisia berbera. Batzuek egunero zeharkatzen dute zubi hori; beste batzuek amets egiten dute soilik pasatzearekin, eta sarritan atzera bidaltzen dituzte.Ignacio Mendiola soziologoak bi irudiren bidez deskribatzen du giroa: ehiza, poliziaren eta migratzaileen artekoa, eta dantza, solidaritate sareak migratzaile horiekin lotzen dituena. Anne-Laure Amilhat-Szary geografoak formula batean laburbiltzen ditu bi aurpegi hauek: muga «ez da Bestearen berri ematen, [...] geure buruari buruzko funtsezko gauzak esaten dizkigu».
Muga arteko lankidetza eta harrera-krisia beraz ez dira bi gai desberdin fitxarentzat, muga funtzio bakar baten bi aurpegi baizik, batzuentzat desiragarri eta besteentzat etsai bihurtzen duena.
Mugaz gainezka dagoen mundua
Globalizazioarekin desagertu beharrean, mugak biderkatzen ari dira. Berlingo harresia erori zenetik, 1991n, 27.000 kilometro muga estatal berri marraztu dira munduan; 2016an, 252.000 kilometro lehorreko nazioarteko muga zenbatzen ziren planetan. Pasaportearen arabera, 28 eta 173 herrialde arte eskuragarri dira bisarik gabe —zirkulazio askea, Europan barne, arau bat baino salbuespen bat dela gogorarazten diguna. Euskal kasua, bere zirkulazio askeko akordioekin, beraz, egoera pribilegiatua da, joera globalaren aurka.2040: konfiantzazko muga baterantz?
Galdetutako pertsonek, oro har, 2040rako muga fluidoago bat irudikatzen dute, konfiantzan oinarritua kontrol administratiboan baino gehiago —hein batean jada posible baita, muga-herri berean, bide guztiz kontrakoak gurutzatzea: lanera edo familia ikustera egunero muga zeharkatzen duenarena, eta Hego Euskal Herrira inoiz joateko aukerarik izan ez duenarena. Profil hauek, karikaturazkoak izan arren, batzuetan etxebizitza edo auzo berean bizi dira —muga bizitzeko modu ugari daudela gogorarazten diguna.Muga arteko lankidetzako eragileek itxaropen hori proposamen zehatzetan itzultzen dute: muga arteko esperimentaziorako eskubidea, tresna komunak (leihatila bakarra, gobernantza partekatua), eta hurbiltasuneko mugikortasunen areagotzea.
Konfiantzazko muga bat, ez baztertzen eta ez baztertzen ez duena: hori da fitxak planteatzen duen galdera, erabaki gabe. Euskal Herriko Garapen Kontseiluak lan hori jarraitu nahi du, lurraldeko eragileekin batera bide-orri bat marrazteko.
2023 amaieratik Euskal Herriko Garapen Kontseiluak eramaten duen muga arteko proiektua da, Cederna-Garalur (Nafarroa) eta UPV/EHUrekin elkarlanean, NAEN Eurotaldearen laguntzarekin. Biztanleen, ikertzaileen eta artisten arteko truke-espazioak sortzen ditu mugaren bi aldeetan. Informazio gehiago: www.mugalur.eus
NAEN Eurotaldeak 4.000 bat muga arteko langile zenbatzen ditu Euskal Herrian, beste muga europar batzuekin alderatuz kopuru neurritsua.
Euskal Herriko Garapen Kontseiluko «Muga(k) eta muga artekoa(k)» lantaldeak, Iparralde 2040 urraspidearen baitan (2024-2025), biztanleen galdetegia, eragileen elkarrizketak eta ikerketa lanak gurutzatuz.
Gehienek diote mugatik hurbil daudela eta leku zehatzekin lotzen dute (Hendaia/Irun, Biriatu) eta eguneroko mugikortasunarekin, ez administrazio-mugarekin. Askok «buruko» muga gisa deskribatzen dute, materiala baino gehiago.
Iparralde 2040 baliabide-agiriak:
- Herritarrentzako galdetegiaren azterketa agiria, CDPBko «Muga(k) eta muga artekoa(k)» Batzordeak eginikoa
- Muga arteko proiektuetako eragileei eginiko elkarrizketen azterketa agiria, CDPBko «Muga(k) eta muga artekoa(k)» Batzordeko kideek eginikoa
Baliabide zientifikoak:
AMILHAT SZARY A.-L., 2015, Qu’est-ce qu’une frontière aujourd’hui·?, 2015e édition, Paris, Presses Universitaires de France, 160 p.
AMILHAT SZARY A.-L., 2022, Géopolitique des frontières. Découper la terre, imposer une vision du monde, Paris, Le Cavalier Bleu, 214 p.
AMILHAT-SZARY (DIR.), A.-L., FOURNY (DIR.), M.-C., 2006, Après les frontières, avec la frontière: nouvelles dynamiques transfrontalières en Europe, Paris, Ed. de l’Aube (Monde en cours / Bibliothèque des territoires), 169 p.
BIDEGAIN E., 2018, Lurraldea eta herria. « Zazpiak bat ». Atzo, gaur, bihar, Iruña, Pamiela, 270 p.
CLEMENT G., GUMY A., AUDIKANA A., DREVON G., KAUFMANN V., DAFFE L., 2023, Sociétés frontalières. Une enquête sociologique au coeur de trois espaces frontaliers européens, EPFL PRESS, Lausanne, 214 p.
FOUCHER M., 2016, Le retour des frontières, Paris, CNRS Editions, 58 p.
MENDIOLA I., 2023, La danza de las luciérnagas. Vivir, pasar y morir en la frontera del Bidasoa, Iruña, Katakrak Liburuak, 278 p.
PERALES DIAZ J.A., 2024, « Festive Leisure and Rural Sport in the Basque Mugak: Sare and Extalar Cases », Journal of Borderlands Studies, p. 119.
VELASCO-GRACIET H., 2006, « Le destin rebondissant des zones frontalières, d’espaces proscrits en espaces prescrits » in AMILHAT-SZARY (DIR.), A.-L., FOURNY (DIR.), M.-C., 2006, Après les frontières, avec la frontière: nouvelles dynamiques transfrontalières en Europe, Paris, Ed. de l’Aube (Monde en cours / Bibliothèque des territoires), pp.71-84.
- Herritarrentzako galdetegiaren azterketa agiria, CDPBko «Muga(k) eta muga artekoa(k)» Batzordeak eginikoa
- Muga arteko proiektuetako eragileei eginiko elkarrizketen azterketa agiria, CDPBko «Muga(k) eta muga artekoa(k)» Batzordeko kideek eginikoa
Baliabide zientifikoak:
AMILHAT SZARY A.-L., 2015, Qu’est-ce qu’une frontière aujourd’hui·?, 2015e édition, Paris, Presses Universitaires de France, 160 p.
AMILHAT SZARY A.-L., 2022, Géopolitique des frontières. Découper la terre, imposer une vision du monde, Paris, Le Cavalier Bleu, 214 p.
AMILHAT-SZARY (DIR.), A.-L., FOURNY (DIR.), M.-C., 2006, Après les frontières, avec la frontière: nouvelles dynamiques transfrontalières en Europe, Paris, Ed. de l’Aube (Monde en cours / Bibliothèque des territoires), 169 p.
BIDEGAIN E., 2018, Lurraldea eta herria. « Zazpiak bat ». Atzo, gaur, bihar, Iruña, Pamiela, 270 p.
CLEMENT G., GUMY A., AUDIKANA A., DREVON G., KAUFMANN V., DAFFE L., 2023, Sociétés frontalières. Une enquête sociologique au coeur de trois espaces frontaliers européens, EPFL PRESS, Lausanne, 214 p.
FOUCHER M., 2016, Le retour des frontières, Paris, CNRS Editions, 58 p.
MENDIOLA I., 2023, La danza de las luciérnagas. Vivir, pasar y morir en la frontera del Bidasoa, Iruña, Katakrak Liburuak, 278 p.
PERALES DIAZ J.A., 2024, « Festive Leisure and Rural Sport in the Basque Mugak: Sare and Extalar Cases », Journal of Borderlands Studies, p. 119.
VELASCO-GRACIET H., 2006, « Le destin rebondissant des zones frontalières, d’espaces proscrits en espaces prescrits » in AMILHAT-SZARY (DIR.), A.-L., FOURNY (DIR.), M.-C., 2006, Après les frontières, avec la frontière: nouvelles dynamiques transfrontalières en Europe, Paris, Ed. de l’Aube (Monde en cours / Bibliothèque des territoires), pp.71-84.
Gehiago jakin nahi duzu?
Orrialde honek laburpen bat eskaintzen du; fitxa osoak atal bakoitza garatzen du, datuak eta iturriak lagun.
Fitxa osoa deskargatu (PDF)
Orrialde honek laburpen bat eskaintzen du; fitxa osoak atal bakoitza garatzen du, datuak eta iturriak lagun.
Fitxa osoa deskargatu (PDF)
Se connecter pour commenter.
Commentaires